13 - آنچه گذشت ، روش فاعليت خداوند و جريان مشيّت و ارادهء او در هستى است . فاعليت نفس ، نسبت به قوايش ، نشانهء فاعليت خداوند و حكايت وجود و افاضهء اوست . آرى سرّ وحدت در اعيان پيداست . آنچنانكه شيوهء حكمت متعاليه است ، « رسالة فى التوحيد » با بحث عقلى برهانى آغاز مىشود و با ذوق عرفانى خاتمه مىپذيرد ، همچنانكه در اين سفر روحانى ، تأييدات قرآنى چراغ راهند . سالك از سه طريق قرآن و برهان و عرفان به يك مقصد مىرسد ، يعنى به توحيد ، كه « وحده لا إله الا هو » است . 2 . رسالة سبيل الرشاد فى اثبات المعاد آقا على در رسالهء خود نوشت سرگذشت در معرفى آثار خود از جمله نوشته است : « رساله‌اى در اثبات معاد جسمانى مسمى به سبيل الرشاد فى اثبات المعاد ، تخمينا هزار و پانصد بيت . » « 1 » حكيم مؤسس در آغاز اين رساله آورده است : « اين تعليقه‌اى از تعليقاتم بر مباحث معاد اسفار اربعهء صدر الحكماء و المتألهين است كه از آن استخراج كرده ، به درخواست برخى برادران دينى رساله‌اى مختصر مخصوص به اثبات معاد جسمانى براساس برهان عقلى براساس قواعدى كه حكماى محقق الهى تحقيق كرده‌اند ، قرار دادم و آن را سبيل الرشاد فى اثبات المعاد ناميدم . » اين رساله در آغاز تعليقه‌اى بود در حدود چهار صفحه در ذيل قول صدر المتألهين « و التحقيق فى التوفيق بينها » « 2 » ( الاسفار ، السفر الرابع ، الباب العاشر ، الفصل الحادى عشر ) كه به خط آقا على باقى مانده ، وى سپس اين تعليقه را گسترش داده ، به اين رساله با ارزش تبديل كرده است . آقا على مدرس در بدايع الحكم به رأى ابتكارى خود در اين رساله در اتحاد قوس صعودى و قوس نزولى استناد كرده است : و در رسالهء سبيل الرشاد فى اثبات المعاد برهانى خاص به آن رساله بيان نموده‌ام » . « 3 » رساله سبيل الرشاد فى اثبات المعاد كثير النسخه‌ترين اثر مدرس طهرانى است :

--> ( 1 ) . رجوع كنيد به جلد سوم مجموعه مصنفات حكيم مؤسس . ( 2 ) . اسفار ، ج 9 ص 183 . تعليقهء 1633 ، جلد اول مجموعه مصنفات حكيم مؤسس ، صفحه 668 تا 671 . ( 3 ) . بدايع الحكم ، صفحه 172 .